Ροκ Περιοδικό - info@feelarocka.com

Μουσικά Όργανα στο Blues


Δευτέρα 22 Δεκεμβρίου 2014
Memphis Jug Band


Η ταινία "It Might Get Loud", ξεκινάει με τον Jack White να κατασκευάζει στα γρήγορα ένα ιδιόμορφο μουσικό όργανο αποτελούμενο από ένα σανίδι, δυό καρφιά και μια χορδή. Το συνδέει σε ενισχυτή και μονολογεί: "Who said you need to buy a guitar!".

Έχει ενδιαφέρον να δει κανείς μερικές φωτογραφίες από μπλουζίστες από τη δεκαετία του '40 και πιο πριν. Πέρα από τα εκατοντάδες απλά πορτραίτα, θα βρει κανείς φωτογραφίες των μουσικών να κρατάνε ή να παίζουν όργανα που ή δεν είχαμε συνδέσει ποτέ με αυτή τη μουσική ή ακόμα δε γνωρίζαμε καν την ύπαρξή τους.

Για παράδειγμα, ο Huddie Leadbetter, ή αλλιώς Leadbelly, πέρα από την τεράστια δωδεκάχορδη κιθάρα που συνήθιζε να χρησιμοποιεί (και που ήταν πολύ συνηθισμένο «εργαλείο» για μπλουζίστες, ειδικά για αυτούς στο Τέξας), κάποιες φορές έπαιζε στα τραγούδια του ακορντεόν.

 Ο Jesse Fuller πάλι, συνήθιζε να παίζει μόνος του, παρ' όλο που οι ηχογραφήσεις του δε μας αφήνουν να το πιστέψουμε. Αυτό γιατί παίζει ταυτόχρονα, κιθάρα, φυσαρμόνικα, τραγουδάει, χτυπάει με το δεξί του πόδι ένα πιατίνι και με το αριστερό, οδηγεί μια μπασογραμμή παιγμένη σε ένα ιδιόμορφο όργανο που είχε φτιάξει ο ίδιος και που αποκαλούσε Fodella. Fodella δεν ήταν άλλο από ένα σύνολο χοντρών χορδών με μπάσο ήχο, τις οποίες ο Fuller χτυπούσε με ένα πετάλι.

Washboard Rhythm Kings

 

 


Ήταν λοιπόν συχνό φαινόμενο τα ιδιόμορφα όργανα στη δημώδη [folk] μουσική των μαύρων. Ένας τρίτος μουσικός, που συνόδευσε πολλούς καλλιτέχνες, ενώ «έκοψε» και μερικούς δικούς του δίσκους, ήταν ο Washboard Sam. Το όργανο που έπαιζε, ήταν ακριβώς αυτό που υπαγορεύει το όνομά του. Το σκεύος που χρησιμοποιούσαν οι νοικοκυρές για να πλύνουν τα ρούχα. Ο Washboard Sam τραγουδούσε με τη συνοδεία κάποιου κιθαρίστα, ενώ ταυτόχρονα έδινε το ρυθμό χτυπώντας με τα χέρια του το washboard.

Ένα άλλο όργανο, από τα πιο άγνωστα στο μπλουζ, είναι το κουίλλ (quill). Είναι το αντίστοιχο παραδοσιακό πνευστό των Αφροαμερικανών με την ιρλανδική φλογέρα. Ο λόγος που είναι άγνωστο είναι επειδή, παρ' όλο που παιζόταν πολύ συχνά πριν τον 20ο αιώνα και την πρώτη ίσως δεκαετία αυτού, ελάχιστοι είναι οι δίσκοι που παρέχουν στοιχεία για το πώς ακριβώς ακουγόταν το κουίλλ. Μπορεί κανείς να το ακούσει σε κάποιους δίσκους του Henry Thomas, ενώ ένα "Quill Blues" έχει ηχογραφήσει το 1926 και ο Big Boy Cleveland. Το κουίλλ δεν ήταν τίποτα άλλο από ένα καλάμι από τεύτλο με τρεις μόνο τρύπες, που σου επέτρεπαν να αλλάζεις το τονικό ύψος.

Σαφώς πιο διαδεδομένο από το κουίλλ, και ειδικά στο Μέμφις και το Λούισβιλλ, ήταν το φαινόμενο των ορχηστρών τζαγγ (jug). Το τζαγγ δεν είναι τίποτα πιο σύνθετο από μια απλή κανάτα, συνήθως γυάλινη ή πήλινη, την οποία ο οργανοπαίκτης κρατούσε μπροστά στα χείλη του και φυσούσε μέσα. Το τονικό ύψος άλλαζε διαφοροποιώντας τη θέση των χειλιών, όπως στην τρομπέτα ή το τρομπόνι. Εκτός από μερικές φορές που το τζαγγ έπαιζε τη μελωδία, συνήθως θα το ακούσουμε σε συνοδευτικό ρόλο, να παίζει σαν μπάσο ("η τούμπα του φτωχού" είπε ο Francis Davis).

Ένα ακόμα αυτοσχέδιο όργανο που μπορεί κανείς να βρει σε ορχήστρες μέχρι και τη δεκαετία του '20, είναι το gutbucket bass. Και εδώ, ο τίτλος λειτουργεί κυριολεκτικά. Πρόκειται για ένα είδος κοντραμπάσου με μια μόνο χορδή, την οποία ο κατασκευαστής-οργανοπαίκτης τέντωνε και χαλάρωνε με ένα ξύλο. Τόσο η χορδή όσο και το ξύλο, ήταν στερεωμένα πάνω σε έναν απλό κουβά! Μπορεί κανείς να βρει και άλλες παραλλαγές αυτού του οργάνου και μάλιστα όχι μόνο στην αφροαμερικανική παράδοση, αλλά και στην Ευρώπη και την Ασία. Λέγεται πάντως πως η επινόηση αυτή είναι αφρικανικής προέλευσης, αφού ορισμένες φυλές κάρφωναν ένα ξύλο με μια περασμένη χορδή μέσα σε ένα λάκκο και χρησιμοποιούσαν το λάκκο ως ηχείο.

Will Shade - έπαιζε μονόχορδο μπάσο, κιθάρα και φυσαρμόνικα στους Memphis Jug Band

 

 

Όλα αυτά είναι παραδείγματα μουσικών οργάνων που χρησιμοποιήθηκαν κατά καιρούς από καλλιτέχνες του μπλουζ, ιδίως δε πριν τον 2ο Παγκόσμιο Πόλεμο, όταν κι επικράτησε ως μόδα η swing μουσική με τις μεγάλες ορχήστρες πνευστών. Αν κανείς αναρωτηθεί γιατί έφτιαχναν και έπαιζαν τέτοια όργανα οι Αμερικανοί μπλουζίστες, η απάντηση είναι απλή όσο και τα ίδια τα όργανα. Όταν αναφερόμαστε στη μπλουζ ως μουσική, ειδικά αυτή της υπαίθρου, δε μιλάμε βέβαια για κάποια μορφή τέχνης (αν και αυτό από μόνο του είναι μεγάλη συζήτηση) αλλά για ένα μέρος της καθημερινότητας των αφροαμερικανών, ένα κομμάτι του πολιτισμού τους. Όταν λοιπόν προέκυπτε η ανάγκη για τραγούδι και χορό, δε χρειαζόταν να πάνε σε οποιοδήποτε μαγαζί που μπορεί να πουλούσε μουσικά όργανα, απλώς έφτιαχναν οι ίδιοι τα δικά τους!

Έτσι λοιπόν όταν, κοντά στο τέλος του 19ου αιώνα, οι αφροαμερικανοί που δούλευαν στα χωράφια ήταν τελείως αποκομένοι από το άστυ, κάρφωναν δυό καρφιά σε έναν τοίχο και τέντωναν εκεί μια χορδή φτιάχνοντας έτσι το diddley bow, το όργανο που αποτέλεσε την αρχή για πολλούς μπλουζίστες όπως ο Muddy Waters και ο Robert Johnson. Είναι το ίδιο αυτό όργανο που κατασκευάζει ο Jack White στο "It Might Get Loud". Άλλοι δε, έκοβαν ένα καλάμι και το έκαναν φλογέρα ή κουίλλ. Μερικά μόνο χρόνια αργότερα, άρχισαν να συγκροτούνται ορχήστρες με δύο, τρία μέχρι και επτά άτομα, που συνήθως είχαν μέσα κιθάρα, βιολί και μπάντζο. Στη δεκαετία του '20 βλέπουμε ορχήστρες με κάθε είδους σύνθεση: κιθάρα-τζαγγ-βιολί, μπάντζο-βιολί-καζού-τζαγγ.


Σε αυτό λοιπόν το πλαίσιο κινούνταν η λαϊκή μουσική των αφροαμερικανών, ειδικά δε αυτών του νότου που, με τις ορχήστρες αυτές γυρνούσαν από πόλη σε χωριό κι από χωριό σε πόλη, προκειμένου να διασκεδάσουν τον κόσμο και να βγάλουν μερικά χρήματα.


Cannons Jug Stompers - Walk Right In (1929)

 

Του Μηνά Βακαλούδη