Ροκ Περιοδικό - info@feelarocka.com

Οι γυναίκες στο Blues


Δευτέρα 9 Φεβρουαρίου 2015

Deborah Coleman - FeelA RockA webzine

 

 

Θα έλεγε κανείς πως η μουσική σκηνή είναι ανδροκρατούμενη σκηνή. Δεν χρειάζεται να το αναλύσουμε υπερβολικά, αρκεί να κοιτάξουμε τους φακέλους με μουσική στον υπολογιστή μας. Με ένα σύντομο υπολογισμό, τα δύο τρίτα του υλικού θα είναι αντρών καλλιτεχνών. Αυτό όμως δε σημαίνει πως οι γυναίκες δεν έχουν θέση στη μουσική βιομηχανία. Αντίθετα, υπάρχουν πάρα πολλά φωτεινά παραδείγματα που μας δείχνουν ότι οι γυναίκες μπορούν να τα καταφέρουν το ίδιο καλά με τους άντρες. Όσο για το μπλουζ, αυτό άρχισε να συμβαίνει μια πολύ δύσκολη περίοδο, όπου αν εκτός από γυναίκα ήσουν και μαύρη, κατέληγες καμαριέρα. Στην καλύτερη περίπτωση...

Όταν το 1954 ο Muddy Waters (κι άλλοι πολλοί) φώναζε "I'm a MAN!", ζητούσε μια επιβεβαίωση του αντρισμού του, που δεν είχε οπωσδήποτε να κάνει με τον σεξουαλικό τομέα, όπως συνήθως φαίνεται. Πρόκειται μάλλον για μια επαναστατική κραυγή που θέλει να δηλώσει πως ένας μαύρος έχει τις ίδιες δυνατότητες, την ίδια δύναμη με οποιονδήποτε λευκό.

Πολύ πριν το '54, υπήρχαν κι άλλοι καλλιτέχνες που τραγουδούσαν ή και φώναζαν σε κάποιες περιπτώσεις, στίχους που έκρυβαν την ίδια λαχτάρα για δικαίωση. Όπως είναι αναμενόμενο, οι καλλιτέχνες αυτοί δεν ήταν μόνο άντρες.

Η Lucille Bogan για παράδειγμα, είχε πραγματικά σκληραγωγηθεί τραγουδώντας επί χρόνια σε juke joints του Νότου. Σε ένα αντρικό περιβάλλον, έπρεπε να είσαι...ζόρικη για να τα καταφέρεις, και στα τραγούδια που ηχογράφησε η Bogan (ή αλλιώς Bessie Jackson) προσπάθησε να αποδείξει ακριβώς αυτό. Με σαφή και πολλές φορές χυδαίο τρόπο δήλωνε συνεχώς πόσο ασυναγώνιστη είναι στο σεξ, αλλά, όπως και παραπάνω, το κοινωνικό μήνυμα ήταν πολύ μεγαλύτερο από ένα απλό πονηρό σχόλιο.

Υπήρξαν όμως και γυναίκες στην ιστορία του μπλουζ που δε χρειάστηκε να διεκδικήσουν τη θέση τους. Όταν τη δεκαετία του 1920 η μουσική βιομηχανία στράφηκε προς αυτό που αργότερα αποκαλέστηκε classic blues*, η Bessie Smith δεν άργησε να στεφθεί βασίλισσα (Queen κι από άλλους Empress) του μπλουζ. Η βροντερή φωνή και η επιβλητική της παρουσία επί σκηνής την έκαναν την πιο διάσημη και, παρεμπιπτόντως, την πιο καλοπληρωμένη μαύρη τραγουδίστρια της εποχής της. Συνήθιζε να αντιμετωπίζει τις άλλες τραγουδίστριες με αλαζονεία, ερμηνεύοντας δικά τους τραγούδια απλώς για να αποδείξει ότι αυτή τα λέει καλύτερα. Και τα κατάφερνε. Οι ηχογραφήσεις της μας δίνουν να καταλάβουμε γιατί η Smith ξεχώριζε τόσο από τις υπόλοιπες τραγουδίστριες της εποχής της. Το ίδιο μας δείχνει και η εμφάνιση της στην ταινία "St.Louis Blues" (1929), όπου τραγουδάει το ομώνυμο κομμάτι του W.C. Handy.

Η Bessie Smith ξεκίνησε να τραγουδάει στους δρόμους της Chattanooga μαζί με τον αδερφό της προκειμένου να συμπληρώσουν το πενιχρό εισόδημα της οικογένειάς τους. Όταν μερικά χρόνια αργότερα ο περιοδεύων θίασος του Moses Stokes, όπου δούλευε ο μεγαλύτερος αδερφός της Smith, ξαναπέρασε από την Chattanooga , αυτός της βρήκε θέση στο σόου του θιάσου, όχι ως τραγουδίστρια, αλλά ως χορεύτρια. Αυτό γιατί τη θέση της τραγουδίστριας στο θίασο κατείχε εκείνον τον καιρό μια άλλη μεγάλη μορφή του γυναικείου μπλουζ. Η Gertrude Pridgette, πιο γνωστή ως Ma Rainey, είχε ξεκινήσει, όπως τόσες άλλες τραγουδίστριες, συμμετέχοντας σε περιοδεύοντες θιάσους. Μεγαλύτερη σε ηλικία από τη Bessie Smith και πιο έμπειρη, η Rainey έδειξε το δρόμο σε πολλές τραγουδίστριες των '20s και των '30s. Αφοσιωμένη στη μουσική, δε σταμάτησε να τραγουδάει μέχρι και το θάνατό της το 1939 σε ηλικία 53 ετών. Μέχρι τότε διατηρούσε στη Georgia δύο δικά της κλαμπ με ζωντανή μουσική.

Υπάρχουν πολλά ακόμα παραδείγματα γυναικείων φωνών της εποχής αυτής. Τραγουδίστριες όπως η Ida Cox και η Ethel Waters αξίζουν περαιτέρω ανάλυση, αλλά αρκεί εδώ να πούμε πως η ιδέα του μοναχικού μπλουζίστα που ταξιδεύει με την κιθάρα του, είχε μακρινή κάπως σχέση με την πραγματικότητα των '20s. Υπήρχαν φυσικά κι αυτοί, όμως το επίκεντρο του δισκογραφικού ενδιαφέροντος συγκεντρωνόταν στις μεγάλες ορχήστρες με τις τραγουδίστριες στα κλαμπ των μεγάλων πόλεων. Αργότερα, το classic blues έφυγε από το προσκήνιο και το μπλουζ της υπαίθρου πήρε πρωταγωνιστικό ρόλο.
 
FeelA RockA - The Rock webzine Εκεί, στην ύπαιθρο, έχουμε κι άλλα παραδείγματα γυναικών που ξεχώρισαν. Ίσως δε μπόρεσαν να καταξιωθούν στα καταγώγια του Νότου, μάζεψαν όμως τα πράγματά τους και πήραν το δρόμο προς το Βορρά. Ακούγοντας την Memphis Minnie, καταλαβαίνει κανείς πως ξεπερνούσε σε τεχνική πολλούς από τους σύγχρονους της άντρες κιθαρίστες. Μαζί με τον δεύτερο σύζυγό της, τον Kansas Joe McCoy ηχογράφησαν δίσκους που έμελλε να επηρεάσουν τις επόμενες γενιές του μπλουζ του Chicago και του Memphis. Όσο θηλυκή κι αν φαινόταν επί σκηνής, με τα φορέματα και τα κοσμήματά της, η Memphis Minnie ήταν σκληρή και δε χρειαζόταν την προστασία κάποιου άντρα. Έζησε όλη της τη ζωή υποστηρίζοντας πως κάθε γυναίκα μπορεί να σταθεί μόνη της στα πόδια της κι αποτέλεσε κι αυτή παράδειγμα για τις επόμενες γενιές.
 
Έχουν περάσει σχεδόν εκατό χρόνια από τη μέρα που η αφροαμερικανική κοινότητα μπήκε για τα καλά στη μουσική βιομηχανία με το "Crazy Blues", το πρώτο τραγούδι που ηχογραφήθηκε από μαύρη γυναίκα τραγουδίστρια (Mamie Smith, Αύγουστος 1920. Το "Crazy Blues" ήταν μια σύνθεση του Perry Bradford, μετέπειτα διευθυντή του τμήματος Race records, της Okeh records). Σήμερα, η αντιμετώπιση είναι πια άλλη. Τότε, ή θα ήσουν έγκλειστη στο σπίτι, ή θα θαυμαζόσουν σαν θεά, όπως κατάφεραν η Bessie Smith και λίγες ακόμα. Τώρα, έχουν ίσες ευκαιρίες με τους άντρες. Ο σεβασμός προς τις γυναίκες στο χώρο του μπλουζ έχει ανέβει σημαντικά και καλλιτέχνες όπως η Bonnie Raitt, η Susan Tedeschi, η Deborah Coleman και πολλές ακόμα, έχουν καταξιωθεί κι έχουν εμφανιστεί στη σκηνή μαζί με τους μεγαλύτερους του είδους.
 
 *Γυναικεία φωνή με συνοδεία πιάνου ή και ορχήστρας. Μια ανάμιξη τζαζ και μπλουζ.

 

Bessie Smith - St. Louis Blues (1929)


Του Μηνά Βακαλούδη